Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30
 
 
<< Previous      Next >>
 
     

ใช้ปัญญานำทาง

ในอดีตกล่าวกันว่าการจัดการจัดการศึกษาไม่มีเอกภาพยังไม่ตอบสนองต่อการพัฒนาประเทศ ปัจจุบันคิดว่าคนส่วนใหญ่จะมองเห็นเป้าหมายหรือภาพความสำเร็จของการศึกษาชัดเจน ถ้าถามว่าต้องการให้เด็กไทยมีคุณภาพอย่างไร ตอบได้ทันที่ว่า เก่ง ดี มีสุข ถามต่อไปว่า จะจัดการศึกษาอย่างไรให้เด็ก เก่งและดี มีความสุขตอบอีกได้ว่า ต้องจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ สุดท้ายถามว่า โรงเรียนจะบริหารอย่างไรให้บรรลุเป้าหมายก็จะต้องตอบว่า บริหารจัดการโรงใช้โรงเรียนเป็นฐาน คำตอบที่ได้เหล่านั่นคือ คุณภาพคนไทยที่กำหนดไว้ตาม พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ถือเป็นกฎหมายฉบับแรกที่กำหนดทิศทางการวิธีการจัดการศึกษาที่ชัดเจนที่สุดและนำไปสู่การปฏิรูปการศึกษาทศวรรษแรก

ฝ่ายบริหารบ้านเมืองก็วางแผนกำหนดนวัตกรรมต่าง ๆ มาใช้เพื่อขับเคลื่อนการปฏิรูปมากหมาย เช่น แบ่งเขตพื้นที่การศึกษานำโรงเรียนประถมศึกษามารวมกับมัธยม ตั้งสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) ตั้งสถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติ(สทศ.) พัฒนาโรงเรียนขนาดเล็ก พัฒนาครูยกระดับให้มีวิทยฐานะสูงขึ้น จัดงบประมาณด้าน ICT เป็นต้น

ผลการปฏิรูปถึงปี 2552 พอสรุปได้ว่าคุณภาพนักเรียนยังไม่เป็นไปตามความคาดหวัง ผลสัมฤทธิ์ระดับชาติต่ำ วิกฤติคุณธรรม จริยธรรม นักเรียนมีแนวโน้มระดับความสามารถทางสติปัญญาต่ำ ไม่รักการอ่าน โรงเรียนขนาดเล็กไม่ผ่านมาตรฐานจำนวนมาก โรงเรียนประถมศึกษารวมอยู่กับมัธยมศึกษาจะทำให้พัฒนาคุณภาพลำบาก การเลื่อนวิทยฐานะของครูยังไม่ส่งผลให้เด็กมีคุณภาพสูงขึ้น ขณะเดียวกันสังคมโลกกำลังมีแข่งขันกันอย่างสูงด้านเศรษฐกิจ ทำให้ 10 ประเทศของอาเซียนจับมือกัน ภายในปี 2558 จะประกาศเป็นเขตการค้าเสรี สภาพดังกล่าวจึงเป็นโจทย์ปัญหาที่ต้องคิดพัฒนาและแก้ไขต่อไปทั้งเชิงรุกและเชิงรับ

รัฐบาลได้ประกาศการปฏิรูปการศึกษาทศวรรษที่สอง (ปี 2552 - 2561) เป็นวาระแห่งชาติเป้าหมายหลัก คือ คนไทยได้เรียนรู้ตลอดชีวิตอย่างมีคุณภาพ เป้าหมายยุทธศาสตร์ คือ
1) คนไทยและการศึกษาไทยมีคุณภาพและได้มาตรฐานระดับสากล
2) คนไทยใฝ่รู้ : สามารถเรียนรู้ด้วยตนเองรักการอ่าน และแสวงหาความรู้อย่างต่อเนื่อง
3) คนไทยใฝ่ดี : มีคุณธรรมพื้นฐานมีจิตสำนึกและค่านิยมที่พึงประสงค์ เห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม มีจิตสาธารณะ มีวัฒนาธรรมประชาธิปไตย
4) คนไทยคิดเป็น ทำเป็น แก้ปัญหาได้ : มีทักษะในการคิดและปฏิบัติ มีความสามารถในการแก้ปัญหา มีความคิดริเริ่มสร้างสร้างสรรค์ มีความสามารถในการสื่อสาร
รัฐบาลสนับสนุนงบประมาณ โครงการเรียนฟรี 15 ปีอย่างมีคุณภาพ โรงเรียนดีประจำตำบล โรงเรียนมาตรฐานสากล จัดสรรงบประมาณพัฒนาสมรรถนะของครู แยกสำเขตพื้นที่เป็นประถมศึกษาและมัธยมศึกษา พัฒนาระบบ ICTเพื่อขับเคลื่อนการจัดทำกิจกรรมสู่การพัฒนาเด็กไทยคนไทยให้มีคุณภาพในระดับสากลอย่างน้อยมีความเก่งในระดับอาเซียน

ทิศทางของการศึกษาของชาติถูกกำหนดไว้ชัดเจนแล้ว รัฐจัดงบประมาณอุดหนุนในพื้นฐานบางส่วน โจทย์คำถามต่อก็คือในระดับโรงเรียนจะดำเนินการอย่างไรที่จะทำให้เกิดการปฏิรูปการเรียนการสอนให้นักเรียนมีคุณภาพตามที่ต้องการ เป็นปัญหาใหญ่ของทุกโรงเรียนเพราะถ้าโรงเรียนเปลี่ยนแปลงได้จะเป็นที่ยอมรับว่ามีคุณภาพจะอยู่อย่างมีความสุข แต่ถ้าไม่มีการพัฒนาเปลี่ยนแปลงคุณภาพไม่เกิดความอ่อนล้าและความขัดแย้งจะเข้ามาแทนที่ ซึ่งบริบทพื้นฐานของแต่ละโรงเรียนไม่เหมือนกัน ถ้าเป็นโรงเรียนที่ความพร้อมพื้นฐานดีและได้ยึดการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนเป็นหลักอยู่แล้วจะต่อยอดได้ทันทีซึ่งส่วนใหญ่จะมีน้อยและถูกคัดเลือกให้เป็นโรงเรียนมาตรฐานสากลและได้รับการอัดฉีดงบประมาณพิเศษให้อีก ส่วนโรงเรียนที่มีปัญหามากหรือยังห่างเป้าหมายอยู่มากก็จะหนักแรง

มุมมองของผู้เขียนคิดว่าทุกโรงเรียนมีโอกาสของการพัฒนาได้ถ้าสามารถค้นหายุทธวิธีที่ดีและเหมาะสม สร้างนวัตกรรมร่วมกันไปสู่ความเป็นเลิศได้ ดังเช่นประเทศเล็กอย่างสิงค์โปร์ หรือ ไต้หวัน ครูที่มีคุณภาพน่าจะเป็นคำตอบได้ ครูมืออาชีพสามารถจะสร้างสรรค์เด็กที่มีคุณภาพได้ ครูที่มีความสามารถคือมีความรู้ดี ประพฤติดี สอนดี ย่อมจะคิดค้นวิธีการและนวัตกรรมแก้ปัญหาและพัฒนาศิษย์ของตนให้พัฒนาตนเองได้อย่างมีคุณภาพ โรงเรียนจะต้องการเปลี่ยนแปลงวิธีการทำงานเพราะเหตุมาจากการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี ICT ที่เชื่อมโยงข่าวสารข้อมูลความรู้ทั่วโลก แนวคิดตะวันตกเรียกว่าการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์เน้นการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในองค์กรโดยพัฒนาองค์กรให้เป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้(Learning Organization) เน้นคุณภาพโดยรวม ความมีมาตรฐาน ต้องการความได้เปรียบ และการพึ่งพาซึ่งกันและกัน

ลักษณะขององค์กรแห่งการเรียนรู้ตามแนวคิดของ Peter Senge มี 5 ลักษณะสำคัญ คือ
1) ไฟแรงใฝ่เรียนรู้ คู่ศักยภาพ
2) รับรู้ภาพลักษณ์โลกรอบตัวอย่างถูกต้อง
3) การสร้างวิสัยทัศน์ร่วมกัน
4)การเรียนรู้เป็นทีม
5) คิดเป็นระบบครบวงจร

ขณะนี้การแก้ปัญหาระยะสั้นหลายโรงเรียนได้ใช้กลยุทธ์ด้วยการติวเข้มเด็กเพื่อสอบ O-NET และสอบเข้ามหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียง การพัฒนาตามแนวคิดดังกล่าวจะส่งผลให้ทุกคนในองค์กร เก่งดี และมีความสุขที่แท้จริงหรือไม่ ถ้ายังไม่ความสุขที่แท้จริงก็ลองนำแนวคิดขอพระพุทธศาสนาแห่งโลกตะวันออกไปผสมผสานก็คือ คนที่จะดีได้ต้องมีฐานคติก่อสร้างมาจากจิตวิญญาณเป็นเข็มทิศนำทางให้คนได้พัฒนาไปสู่ความสะอาด สว่าง สงบ เมื่อองค์กรส่วนรวมมีความสุข โลกก็จะได้รับอานิสงส์ของศานติสุขด้วย ทั้งนี้ด้วยที่มนุษย์นั้นเกิดมามีความแตกต่างกันการอบรมและพัฒนาต้องทำทั้งความรู้และจิตใจคู่กันไปถ้า ครู ผู้ปกครอง มีเบญจศีล เบญจธรรม จำนวนมากหรือทุกคน จะไม่เบียดเบียนกัน มีแต่ความรักความเมตตาต่อกัน ให้โอกาสให้อภัย ให้การเสียสละ ให้ความเอื้ออาทรและอะลุ่มอล่วยต่อการทำงาน เชื่อว่าโรงเรียนนั้นมีสภาพแวดล้อมการทำงานที่ดีมีความสงบสุข สบายใจ รักใคร่ เหนียวแน่น คุณภาพครูคุณภาพเด็กจะเกิดไปพร้อมกันคือสุดยอดแห่งการพัฒนามนุษย์และยั่งยืนตลอดกาล “ครูคือผู้ยกระดับจิตวิญญาณของศิษย์ให้สูงขึ้น”

ชมรมคลังสมองเป็นเครือข่ายของกัลยาณมิตรทีใช้ปัญญานำทาง เป็นองค์กรที่จะทำให้เกิดความร่วมมือกันสร้างสรรค์องค์ความรู้และกิจกรรมอย่างเป็นรูปธรรมขับเคลื่อนการปฏิรูปการศึกษาในทศวรรษที่สอง.

นายชำนาญ ทัดมาลี ผู้อำนวยการโรงเรียนวัดดอนหวาย